Bài 34. THOÁI HÓA GIỐNG DO TỰ THỤ PHẤN HAY DO GIAO PHỐI GẦN
I/ HIỆN TƯỢNG THOÁI HÓA GIỐNG
Tự thụ phấn bắt buộc là thụ phấn giữa các giao tử của cùng một cá thể, có cùng kiểu gen, ở các loài cây giao phấn như lúa, bắp… tiến hành liên tiếp nhiều thế hệ sẽ tạo nên dòng tự thụ phấn hay dòng thu
Giao phối gần hay giao phối cận huyết ở vật nuôi là lai giữa các cá thể cùng bố mẹ hoặc giữa các cá thể thế hệ con cái với bố mẹ của chúng
Thoái hóa giống là hiện tượng thế hệ con lai có sức sống kém, phát triển chậm, bộc lộ nhiều tính trạng xấu.
Ở thực vật xuất hiện dị dạng, thân lùn, lá bạch tạng…
Ở động vật năng suất giảm, xuất hiện quái thai, dị hình hoặc thai chết.
II/ NGUYÊN NHÂN THOÁI HÓA GIỐNG
Tự thụ phấn bắt buộc hay giao phối gần gây thoái hóa giống vì qua thời gian tỉ lệ kiểu gen dị hợp giảm dần, tỉ lệ kiểu gen đồng hợp tăng dần trong đó các gen lặn được biểu hiện gây hại.
|
P
|
Aa
|
|
I1
|
AA
|
Aa
|
aa
|
|
I2
|
|
|
|
|
|
|
I3
|
|
|
|
|
|
|
|
|
I4
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
I5
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
…
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
In
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Sự biến đổi tỉ lệ thể dị hợp và thể đồng hợp do tự thụ phấn
Các loài thực vật tự thụ phấn nghiêm ngặt như đậu Hà lan, cà chua hay các loài động vật thường xuyên giao phối gần như chim bồ câu, cu gáy không bị thoái hóa giống vì chúng mang những cặp gen đồng hợp không gây hại.
III/ VAI TRÒ CỦA TỰ THỤ PHẤN BẮT BUỘC VÀ GIAO PHỐI GẦN
-
Tạo dòng thuần chủng mang các cặp gen đồng hợp thuận lợi cho việc đánh giá kiểu gen từng dòng, phát hiện các gen xấu để loại bỏ và củng cố các đặc tính tốt theo mong muốn.
-
Hai phương pháp này là bước trung gian nhằm tạo ra dòng thuần để chuẩn bị lai khác dòng tạo ưu thế lai.
-
Dòng thuần về những cặp gen nhất định còn dùng trong phương pháp lai phân tích nhằm xác định kiểu gen của những cá thể mang kiểu hình trội.