( SỬ 7) - CHỦ ĐỀ: ÔN TẬP CHƯƠNG IV – CHƯƠNG V: ĐẠI VIỆT Ở CÁC
THẾ KỶ XVI – XVII
A/ BÀI 21: ÔN TẬP CHƯƠNG IV
1. Bộ máy nhà nước thời vua Lê Thánh Tông có tổ chức hoàn chỉnh, chặt chẽ hơn bộ máy nhà nước thời Lý – Trần ở những điểm nào? (Về triều đình, các đơn vị hành chính, cách đào tạo, tuyển chọn bổ dụng quan lại)
Đáp án:
* Triều đình:
- Đứng đầu là vua nắm mọi quyền hành, Giúp vua có các quan đại thần.
- Ở triều đình có 6 bộ và một số cơ quan chuyên môn.
- Hệ thống thanh tra giám sát hoạt động của quan lại được tăng cường từ trung ương đến tận đơn vị xã.
* Các đơn vị hành chính;
- Các đơn vị hành chính được tổ chức chặt chẽ, đặc biệt là cấp đạo thừa tuyên và cấp xã.
- Chia nước làm 13 đạo, dưới đạo là phủ, châu, huyện, xã.
* Cách đào tạo, tuyển dụng nhân tài:
- Mở rộng thi cử, chọn nhân tài công bằng.
- Nhà nước thời Lê Thánh Tông lấy phương thức học tập, thi cử làm nguyên tắc lựa chọn, bổ dụng quan lại.
2. Nhà nước thời Lê Sơ và nhà nước thời Lý – Trần có đặc điểm gì khác nhau?
a/Nhà nước thời Lý-Trần
- Nhà nước tổ chức theo chế độ quân chủ tập quyền (vua nắm mọi quyền hành) nhưng không sát bằng thời Lê -> Nhà nước quân chủ quý tộc.
b/Nhà nước thời Lê sơ
- Vua là người trực tiếp nắm mọi quyền hành, kể cả trong chỉ huy quân đội. -> Nhà nước quân chủ quan liêu chuyên chế.
3. Luật pháp thời Lê sơ có điểm gì giống và khác luật pháp thời Lý – Trần?
* Giống nhau:
- Cùng bảo vệ quyền lợi của nhà vua, triều đình (giai cấp thống trị), khuyến khích sản xuất phát triển, bảo vệ quyền tư hữu tài sản.
* Khác:
- Pháp luật thời Lê sơ đầy đủ, hoàn chỉnh hơn và có một số điều luật bảo vệ quyền lợi cho nhân dân, phụ nữ.
4. Tình hình kinh tế thời Lê sơ có gì giống và khác nhau thời Lý – Trần?
* Giống:
- Nông nghiệp:
+ Thực hiện chính sách khai hoang để mở rộng trồng trọt
+ Chăm lo đắp đê phòng lụt, đào vét kênh mương đưa nước vào đồng ruộng.
+ Cấm giết hại trâu, bò để bảo vệ sức kéo cho nông nghiệp
- Thủ công nghiệp: phát triển nghề thủ công cổ truyền
- Thương nghiệp: mở chợ, mở cửa biển buôn bán với người nước ngoài.
* Khác:
a/ Thời Lý- Trần
- Nông nghiệp
+ Thời Lý tổ chức cày ruộng tịch điền
+ Thời Trần vua cho vương hầu, công chúa, phò mã lập điền trang
- Thủ công nghiệp
+ Thời Lý vua dạy cung nữ dệt gấm vóc
b/Thời Lê Sơ
- Nông nghiệp
+ Đặt 1 số chức quan chuyên về nông nghiệp
+ có 25 vạn lính về quê cày ruộng sau chiến tranh
+ Thực hiện phép quân điền
- Thủ công nghiệp
+ Có các làng thủ công, phường thủ công
+ Các xưởng do nhà nước quản lí, gọi là cục bách tác.
- Thương nghiệp: khuyến khích lập chợ mới và họp chợ.
5.Xã hội thời Lý - Trần và thời Lê sơ có những giai cấp, tầng lớp nào? Có gì khác nhau?
* Giống:
- Đều có giai cấp thống trị (Vua, quan lại địa chủ)
- Giai cấp bị trị (nông dân, thợ thủ công, thương nhân và nô tì)
* Khác nhau:
- Thời Lý- Trần: tầng lớp vương hầu, quý tộc rất đông đảo, nắm mọi quyền lực, tầng lớp nông nô, nô tì chiếm số đông trong xã hội.
-Thời Lê Sơ: tầng lớp địa chủ rất phát triển lượng nô tì giảm dần và được giải phóng cuối thời Lê sơ.
6. Văn hoá, giáo dục , nghệ thuật thời Lê Sơ đã đạt những thành tựu nào ? Có gì khác thời Lý – Trần?Về giáo dục, thi cử , Về văn học, Về khoa học, nghệ thuật?
- Giáo dục thời Lê Sơ phát triển mạnh do sự quan tâm của nhà nước và nhà nước đã có những chủ trương, biện pháp tích cực để phát triển GD như: tổ chức thi cử 3 năm một lần (nhà Trần 7 năm một lần).
- Thời Lý- Trần muốn được bổ nhiệm làm quan thì trước hết phải xuất thân từ đẳng cấp quý tộc.
- Thời Lê Sơ, đa số dân đều có thể đi học và cho phép người nào có học đều được dự thi và thi đỗ đều được bổ nhiệm làm quan và được vinh quy bái tổ.
- Thời Lý- Trần, đạo Phật rất được trọng dụng.
- Thời Lê Sơ, Nho giáo chiếm vị trí độc tôn, chi phối trên lĩnh vực văn hóa, tư tưởng.
- Tình hình giáo dục, văn hóa, khoa học thời Lê Sơ cũng đạt được những thành tựu mới.
* Về văn học
- Văn học chữ Hán tiếp tục phát triển và chiếm ưu thế với nhiều tác phẩm nổi tiếng : Quân trung từ mệnh tập, Bình Ngô đại cáo,..
- Văn học chữ Nôm phát triển. Tiêu biểu: Quốc âm thi tập, Hồng Đức quốc âm thi tập.
→ Nội dung : thể hiện lòng yêu nước sâu sắc, niềm tự hào dân tộc, khí phách anh hùng và tinh thần bất khuất của dân tộc.
* Về khoa học
- Sử học : Đại Việt sử kí, Đại Việt sử kí toàn thư, Lam Sơn thực lục, ..
- Địa lí : Hồng Đức bản đồ, Dư địa chí, An Nam hình thăng đồ,..
- Y học : Bản thảo thực vật toát yếu.
- Toán học : Đại thành toán pháp, Lập thành toán pháp.
* Về nghệ thuật
- Nghệ thuật sân khấu : ca, múa, nhạc, chèo, tuồng, được phục hồi và phát triển.
- Nghệ thuật điêu khắc đặc sắc, kĩ thuật điêu luyện : Công trình lăng tẩm, cung điện tại Lam Kinh, Bia Vĩnh Lăng (Thanh Hoá).
B/ BÀI 22: SỰ SUY YẾU CỦA NHÀ NƯỚC PHONG KIẾN TẬP QUYỀN (THẾ KỈ XVI - XVIII).
I.TÌNH HÌNH CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI
1.Triều đình nhà Lê:
Đầu thế kỷ XVI, nhà Lê bắt đầu suy yếu và rối loạn.
- Vua quan ăn chơi xa xỉ.
- Nội bộ trong triều chia nhiều phe phái để tranh giành quyền lực.
2.Phong trào khởi nghĩa của của nông dân ở đầu thế kỷ XVI:
a/Nguyên nhân bùng nổ:
- Do mâu thuẫn giữa nông dân với địa chủ và nhà nước phong kiến ngày càng trở nên gay gắt => bùng nổ các cuộc khởi nghĩa.
b/ Một số cuộc khởi nghĩa tiêu biểu:
- Khởi nghĩa Trần Tuân (1511) ở Hưng Hoá (vùng Tây Bắc) và Sơn Tây (Hà Nội).
- Khởi nghĩa Trần Cảo (1516 – 1521) ở Đông Triều (Quảng Ninh)
c/ Kết quả - ý nghĩa:
- Đều thất bại, nhưng góp phần làm cho triều đình nhà Lê mau chóng sụp đổ.
II.CÁC CUỘC CHIẾN TRANH NAM – BẮC TRIỀU VÀTRỊNH NGUYỄN.
(Học sinh đọc và tìm hiểu SGK – giảm tải – không học )
Hướng dẫn học sinh tự học ở nhà
- Học bài 21, 22 kết hợp SGK, làm bài tập ở nhà trong SGK trang 104 để chuẩn bị thứ 5 làm bài tập trắc nghiệm trên trang web của trường. Tuy nhiên các em cần lưu ý thời gian kết thúc làm bài để kịp tiến độ theo yêu cầu đề ra.
1/ Bộ máy nhà nước thời vua Lê Thánh Tông có tổ chức hoàn chỉnh, chặt chẽ hơn bộ máy nhà nước thời Lý – Trần ở những điểm nào?
2/ Làm bài tập về nhà:
Em hãy lập bảng thống kê theo (mẫu dưới đây) các tác phẩm văn học, sử học nổi tiếng ở thời Lý –Trần và Lê Sơ ?
|
Thời Lý
(1009 – 1225)
|
Thời Trần
(1226- 1400)
|
Thời Lê Sơ
(1428-1527)
|
|
Các tác phẩm văn học.
Các tác phẩm sử học
|
|
|
|